UVOD U STUDIJE PERFORMANSA

Icon

blog kursa “Uvod u studije performansa” na Interdisciplinarnim postdiplomskim studijama Univerziteta umetnosti, Beograd

Dragana Stojanović: Prikaz knjige Richard Schechner, "Performance Studies, An Introduction" (2. poglavlje: Šta je performans?)

ŠTA JE KULTURALNI, price A ŠTA UMETNIČKI PERFORMANS: od izvođenja u svakodnevnom životu do totalne glume – A. Jovićević
  • kulturalni performans_ bilo koje izvođenje koje se sastoji od fokusiranih, psychiatrist jasno označenih i društveno ograničenih oblika ponašanja koja su posebno napravljena/pripremljena za pokazivanje
  • zamagljene granice_kulturalnog i umetničkog izvođenja_spektakli, nurse otvaranje OI, predsednički nastupi, državničke sahrane, »Veliki brat«, …
  • Gurvič_ srodnost između društva i pozorišta
  • Living theatre_Ričard Šekner i August Boal

Danse Macabre, The Seventh Seal, Bergman.

oblici društvenog ponašanja koji teže iskustvu realnog u posebnom vremenu

» Postdramsko kazalište« _concept theatre

  • H. T. Leman_pokušaj da se »umjetnost konceptualizira u tom smislu da ona ne pruža reprezentaciju, nego neposredno intendirano iskustvo realnoga (vrijeme, prostor, tijelo)« odnosno kao konceptualno pozorište.
  • Robert Willson_Deafman Glance, The Life and Times of Joseph Stalin, the CIVIL warS, A Letter for Queen Victoria, Einstein on the Beach, The Magic Flute, Madama Butterfly, Parsifal, and Salome

  • Heiner Muller_The HamletMachine, The Mission: Memory of a Revolution

  • The Wooster Group_ Brace Up! (from Chekhov’s Three Sisters), The Emperor Jones, The Hairy Ape , House / Lights (Olga’s House of Shame/Doctor Faustus Lights the Lights)

  • Konceptualno izvođenje

Ilja Kabakov_Ilya Kabakov_Илья Иосифович Кабаков

The Soviet Toilet and the Palace of Utopias Kassel:Documenta IX

Instalacije ruskog neokonceptualnog umetnika, Ilje Kabakova često se upoređuju sa predstavama, koje se odvijaju za vreme pauze između dva čina. Njegove instalacije se uglavnom odnose na privremena boravišta: odnosno na scene iz života koje je umetnik beležio bez znanja njihovih učesnika, kao i na ponovno predstavljanje tog sveta kroz umetnost. Vrhunac njegove poetike predstavljala je replika sovjetskih toaleta koje je Kabakov napravio za svoju izložbu na kaselskim Dokumentima, 1992. godine (Kassel: Documenta IX) pod nazivom Toaleti.

  • Reality show_ glumci su naturščici sa svojim realnim imenima i sudbinama.
  • Alvis Hermanis (New Riga Theater/Neuen Theaters Riga /Jaunais Rīgas teātris.)_Dugi život (Das lange Leben/Garā dzīve), Jedna porodica (Eine Familie), Prema motivima Gorkog (By Gorky), …
  • Silent theatre_oslikava socijalistički realizam, psihološku antropologiju i malo fantazije u Istočno evropskom kulturalnom pejzažu.

  • Simbolična matrica
  • Prihvaćena gluma
  • Složena gluma

Prema Šekneru_realistična, anti-iluzionistička, kodifikovana gluma i trans

K. S. Stanislavski i »sistem«
Ježi Grotovski i »siromašno pozorište«
  • Efekat začudnosti
Breht i » V-effekt«(Verfremdungseffekt)_»alijenacija«_»potuđenje«, citat, društveno kritičko stanovište
Gestus_Marcel Mauss (Telesne tehnike), Pierre Bourdieu(Habitus), Judith Butler(Tela koja nešto znače)
  • Kodifikovana gluma
Kodifikovani sistem u celini nije direktno analogan svakodnevnom ponašanju.
Primeri KS: mahanje zastavama u kineskom pozorištu može da odražava situaciju u kojoj je lik uhvaćen u oluju. Ako glumac napušta scenu na kolenima, to se razume da prolazi kroz bol ili teror. Ako se kreće u krugovima to označava da je na dalekom putu, a ako nosi bič to znači da jaše konja
Kodifikovana gluma je semiotički sistem referenci, kao pisani ili govorni jezik.
Potrebno je da gledalac poznaje specifičan vokabular i gramatiku kodifikovanog sistema izvođenja kako bi u potpunosti razumeo ono šta se prikazuje.
Primeri KG: beli balet i savremeni ples u zapadnoj kulturi i katakali, no, kabuki, pekinška opera u istočnjačkim kulturama.
  • Od rituala do teatra
Viktor Tarner _Od rituala do teatra
metakomentar društva_ interpretativno uprizorenje iskustva
ritual _najmoćniji aktivni žanr kulturalne predstave
ritual ≠ pozorište

Kroz trans do totalnog pozorišta_spiritualno sjedinjenje publike sa učesnicima
Liminalni period (Tarner) _granični period, između jednog konteksta značenja i delovanja, i drugog, kad neko više nije ono što je bio, a još nije postao nešto drugo.
Liminalno_obavezno plemensko učešće u nekom ritualu
Liminoidno_svesno proizvedene umetničke ili religiozne forme, prepoznatljivog individualnog autorstva, koje su često po intenciji subverzivne prema vladajućim strukturama. U umetničkom izvođenju kao liminoidnom obliku, igranje uloga, u stvari, podriva igranje uloga u svakodnevnom životu, dovodeći u pitanje njihovu autentičnost.
  • Umetnički performans

Analizirajući navode Kaproua (Allan Kaprow), Šuvaković u knjizi Filozofske igračke teatra navodi različite mogućnosti performansa i šire, performativnosti u umetnosti :

  • „kretanje od umetnosti  ka životu čime se poništava ‘aura’ (Benjamin) umetničkog dela njegovim integrisanjem u svakodnevicu,
  • kretanje od svakodnevnog (običnog) života ka umetnosti čime se zamisao Dišanovog ‘ready made-a’ primenjuje na ljudsku egzistenciju i trivijalno (obično) ponašanje, i
  • insistiranje na umetničkom delu kao doslovnom događaju (event) i događanju (happening) naspram fikcionalnog predočavanja događaja u dramsko-teatarskom ekskluzivnom i izolovanom scenskom događaju.“ (Šuvaković)

(1) integisanje umetničkog dela u svakodnevicu i privatnost čoveka, (2) transgresija trivijalnog ka umetničkom i konačno, putem predočavanja (3) doslovnosti delovanja u obliku prostornovremenskog specifikuma i singularnog događaja, koji pred publiku i učesnike dolazi neposredno ili dokumentarnim prikazom.

Stoga, umetnički performans, po svojoj najširoj definiciji može biti solo ili grupni, sa ili bez pratećeg scenskog aparata: svetla, muzike, ili vizuelnih predmeta koje je napravio sam umetnik ili grupa umetnika. Isto tako može da bude izveden na različitim mestima od umetničke galerije, pozorišta, muzeja, ili bilo kog alternativnog prostora ili ambijenta.

Umetnik ili umetnica više teže samotransformaciji, a manje nastoje da transformišu neku stvarnost.

  • Društvena drama

Viktor Tarner_ učenje kroz iskustvo

društvena ili pozorišna drama _kružni i promenljivi proces njihovog uzajamnog uticaja i stalne promene_promišljanje društva kroz teatar

teatralizacija prožima čitav savremeni društveni život: od individualnih pokušaja samopredstavljanja i samoobmanjivanja modnim i drugim signalima koji u odnosu na neku grupu ili na anonimnu gomilu trebaju da svedoče o nekom (najčešće pozajmljenom) modelu sopstva

Faze društvene drame : lom_kriza_pomirenje_ obnova

spoljašnja samokonstrukcija pojedinca

grupna i generacijska samooznačavanja identiteta

Gi Debor_ društvo spektakla

medijatizovano društvo> teatralizacija svih područja života

Umesto zaključka_nekoliko inserata

Konferencija_ Dizajner: Autor ili univerzalni vojnik

predavanje Željko Serdarević, Postscriptum_ Onehundred Minutes (Ljubljana, 2003), Aus einem Totenhaus (Bon, 2004), Infierno (Madrid, 2005) i Alas (Madrid, 2006)

Nacho Duato_Compañía Nacional de Danza

Predstava Alas/Wings/Krila, po motivima filma Wings of Desire/Nebo nad Berlinom (Wim Wenders)

napomena: post je odlomak iz prezentacije tri poglavlja knjige “Uvod u studije performansa” (Aleksandra Jovićević, Ana Vujanović), koja će biti održana na času predmeta Uvod u studije izvođačkih umetnosti 25.3.2010. godine u 17h.

Nakon prvog poglavlja, viagra
u kome Richard Schechner uspostavlja odrednice širokog pojma studije performansa (performance studies), online
pozicionirajući ga u odnosu na antropologiju, studije kulture i teoriju umetnosti i nagla��avajući njegovo zbivanje u prostoru između (inter), kroz, preko i sa drugim teorijskim disciplinama, u drugom poglavlju Schechner prelazi na razjašnjavanje samog izvođenja, bilo kao imenovanja ili kao izvođenja radnje (performance, to perform). U ovom slučaju imenovanje izvođenja (performance) odnosilo bi se na određenje neke izvršene radnje ili radnje koja se izvršava ili će se izvršiti u nekom kontekstu kao performansa (��to bi uključivalo poziciju umetnika/ce, teoretičara/ke ili institucije kao onoga/one ko će tu radnju pojmovno odrediti i nazvati je performansom), dok bi termin to perform obuhvatao samo izvođenje radnje, koja u datom kontekstu može ili ne mora biti izvedena i svesno naglašena kao izvođenje, odnosno može i ne mora biti konotirana kao performans.

Pojam izvoditi – to perform

U engleskom jeziku, kada su svakodnevne radnje i aktivnosti u pitanju, glagol izvoditi (to perform) odnosi se na naglašeno, ili posebno dobro/kvalitetno izvođenje u sferi biznisa, timske saradnje, procene kvaliteta rada mašina/uređaja i u sferi seksualnih aktivnosti. Sa druge strane, kada je umetnost u pitanju, izraz izvoditi (to perform) pojavljuje se samo u značenju izvođenja forme koja je institucionalno definisana i priznata kao umetničko delo (pozorišna predstava, opera, balet).
Najopštije rečeno, termin izvoditi (to perform) može se, prema Schechneru, ispoljiti kao:
- bivanje (egzistencija, postojanje kao stanje samo po sebi)
- činjenje (svaka postojeća aktivnost)
- pokazivanje činjenja (izvođenje činjenja, naglašavanje činjenja)
- objašnjavanje pokazivanja činjenja (područje studija performansa; može biti pozicionirano i kao metapozicija u odnosu na prethodne tri pozicije)

Izvođenje kao ponovljeno/zapamćeno znanje (restored behaviour)

Richard Schechner naglašava izvođenje i kao ponovljeno/zapamćeno znanje (restored behaviour). Naime, ukoliko se polazište postavi kao društveno-konstrukcionističko, drugačije i nasuprot esencijalističkom, svako ljudsko pona��anje predstavlja oblik društvenog, dakle naučenog i do krajnosti izvežbanog pokaznog znanja. Drugim rečima, elementi ponašanja nisu urođeni; oni su naučeni i toliko puta ponovljeni da dobijaju iluziju samorazumljivih poteza i reakcija, koji su na neki način (iluzorno!) imanentni subjektu toliko da se njihov izvor iz kojeg su konstruisani odlaže u nedogled, zamagljuje ili maskira mitom. Relativno dug period ljudskog života koji je označen kao „detinjstvo“, a u kome subjekt nema puna prava koja će odrasli subjekt u društvu zadobiti, omogućava solidan vremenski period rezervisan za učenje i uve��bavanje izvođenja kao ponovljenog/zapamćenog znanja koje će, napokon uvežbano i zapamćeno, u periodu odraslosti subjekta dobiti još više performativnih konotacija.

Izvođenje kao interaktivno

Jedno od osnovnih svojstava izvođenja jeste da je ono interaktivno, odnosno da se uvek dešava u određenom relacionom kontekstu između onoga/one ko nešto izvodi, onoga/one ko izvođenje percipira i konteksta u kome se izvođenje dešava. Stoga, osnovna svojstva performansa po Schechneru jesu akcija, interakcija i relacija.

Tipovi performansa prema Richardu Schechneru

Schechner takođe izdvaja osam tipova performansa, naglašavajući da razgraničenja među njima nikako nisu definitivna, nepromenljiva i jasna. Drugim rečima, ono što u jednom datom kontekstualnom trenutku ulazi u jedan tip/kategoriju performansa, u drugom kontekstualnom trenutku mo����e pripadati sasvim drugom tipu performansa; zatim, određeni performans može se istovremeno naći u dve ili više ponuđenih kategorija, ili čak delimično ili potpuno van kategorija. Ove kategorije, odnosno definisanje tipova performansa koje Schechner nudi jesu:
- performans kao deo svakodnevnih aktivnosti
- performans u umetnosti
- performans u sportu i popularnoj kulturi/zabavi
- performans u biznisu
- performans u tehnologiji
- performans u seksu
- performans u ritualu – sakralnom ili profanom
- performans u igri

„Is“ performance : „As“ performance

Odnos ���Is“ performance : „As“ performance („je“ performans : „kao“ performans) odnosi se na već pominjanu razliku između performansa kao institucionalno utvrđene forme i svakog pojedinog društvenog pona����anja koje se može posmatrati i teoretizovati kao performans. Is performance bi, dakle, bilo ono što se u datom društveno-kulturalnom kontekstu smatra da jeste/je performans, odnosno ono što je institucionalno imenovano i uokvireno pojmom performans. As performance bi se, pak, odnosilo na svaku izvedbu koja se de����ava u nekom društvenom prostoru u nekom kontekstu akcije, interakcije ili relacije. Kao performans se, ovako, može posmatrati doslovno sve što nas okru��uje. Time se polje istraživanja studija performansa nepregledno širi, a i druga pitanja, poput onih o (ne)mogućim konceptima sveprisutnog performansa (gde apsolutno sve u nekom aspektu može biti performans!) ulaze u korpus teoretizacija.

Poverovati: Make Believe : Make Belief

Upravo u vezi sa tim da svako društveno ponašanje može biti posmatrano kao performans, a da u isto vreme samo određeni oblici društvenih izvođenja jesu performansi u institucionalnom smislu reči, Richard Schechner skreća pažnju i na finu razliku između performansa kao svesnog izvođenja ili glume, i performansa koji može biti izveden, ali ne svesno i sa namerom da takvo ponašanje bude izvedeno kao performans. U oba slučaja pojavljuje se impersoniranje odre����ene radnje/stanja/(iluzije) identiteta, ali u slučajevima gde je performans svesno izveden kao performans ukazuje se jasna razlika između odglumljene – performansne i vanperformansne realnosti/prostora (što Schechner zove Make Believe performansom), dok performans, kada se pojavi u kontekstu svakodnevnog ponašanja koje subjekt teško ili nikako ne odvaja od iluzije „pravog sebe“, odnosno, koje subjekt doživljava kao imanentan deo sopstva, nema tu jasnu granicu između performansne i vanperformansne razlike, što ovakav „performans“ preznačuje u performativ – roda, etniciteta, kulture… Ovakav, zamagljen odnos izvedbe i vanizvedbene realnosti Richard Schechner naziva Make Belief performansom.

Moguće funkcije performansa

Naposletku, Schechner izdvaja moguće funkcije performansa, jasno navodeći da one nisu hijerarhijski organizovane, da i u ovom slučaju granice između kategorija nisu nepromenljive i jasno odeljene, kao i da kategorije i njihova isprepletanost variraju u odnosu na diskurs i dati kontekstualni trenutak.
Funkcije performansa bile bi sledeće:
- da zabavi
- da proizvede nešto što je u datom trenutku konotirano kao „lepo“ i „dobro���
- da (pro)izvede ili izmeni identitet
- da organizuje zajednicu
- da leči
- da podučava, ubeđuje ili uverava
- da komunicira sa onostranim

Ove moguće funkcije i pozicije performansa u kulturi i datom kontekstu Schechner će dalje razrađivati kroz naredna poglavlja knjige Performance Studies, An Introduction, Routledge, London and New York, 2003.

http://www.uu-studije-performansa.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.uu-studije-performansa.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.uu-studije-performansa.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.uu-studije-performansa.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.uu-studije-performansa.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/furl_48.png http://www.uu-studije-performansa.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.uu-studije-performansa.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.uu-studije-performansa.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.uu-studije-performansa.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.uu-studije-performansa.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

Category: Studentski radovi

Tagged: , , , , , , , ,

2 Responses

  1. samo mala napomena, radi snalazenja u domacoj literaturi: “restored behaviour” se prevodi kao “obnovljeno ponasanje”.
    pozdrav, ana v

  2. dragana stojanovic says:

    Hvala na napomeni; prevod “ponovljeno/zapamceno ponasanje” (termin “znanje” koji se u tekstu pojavljuje kao ponovljeno/zapamceno znanje umesto ponasanje upotrebljen je u funkciji osvescivanja ponasanja kao naucenog i uvezbanog znanja!) je moj licni prevod, ali svakako se slazem da bi taj prevod bilo dobro ili korigovati, ili, jos bolje, dopuniti referencama na uobicajeni/ustaljeni prevod u domacoj literaturi “obnovljeno ponasanje”.

    Pozdrav,
    Dragana Stojanovic

"Uvod u studije performansa" je izborni kurs na prvoj godini doktorskih studija na grupi za Teoriju umetnosti i medija. Koordinatorka kursa je prof. dr Aleksandra Jovićević. Predavači na kursu su dr Aleksandra Jovićević i dr Ana Vujanović. Cilj kursa je upoznavanje sa aktuelnim temama studija izvođenja (performansa), aktiviranje stečenih znanja i njihova praktična primena u radu, stimulacija samostalnog teorijskog rada, kao i podrška kritičkom mišljenju, saradnji i otvorenosti za (samo-)problematizaciju.